جنگنده های نسل پنجم جی ۳۵ و سوخو ۵۷ نمایشگاه هوایی چین
به نقل از ویکی پدیا: جنگنده نسل پنجم جنگندهٔ نسل پنجم(به انگلیسی: Fifth-generation fighter) سطحی بالاتر از جنگنده نسل چهارم در طبقهبندی هواپیماهای جت جنگنده است که دارای فناوریهای کلیدی توسعهیافته در ابتدای سده بیستویکم است. تا تاریخ آوریل ۲۰۲۴، این پیشرفتهترین سطح عملیاتی جنگندههاست. دربارهٔ ویژگیهای جنگندههای نسل پنجم توافق همگانی وجود ندارد و هر نوع نسل پنجمی لزوماً همه ویژگیها را ندارد؛ بااین وجود، معمولاً از ویژگیهای شناساگریزی، رادار با احتمال رهگیری کم (LPIR)، بدنه چابک برای پرواز ابرپیمایشی، ویژگیهای اویونیکی پیشرفته، و سامانههای رایانهای یکپارچهشده قادر به شبکهسازی با عناصر دیگر در فضای نبرد برای آگاهی موقعیتی و قابلیت «فرماندهی، کنترل و ارتباطات» نام برده میشود.
جنگندههای نسل پنجم
اولین برخاست آزمایشی جنگنده اف-۳۵ سی بهکمک سامانهٔ کاتاپولت یا منجنیق الکترومغناطیسی
کاربری هواگرد جنگنده
کشور سازنده
ایالات متحده آمریکا
چین
روسیه
نخستین پرواز۷ سپتامبر ۱۹۹۷؛ ۲۷ سال پیش
معرفیشده در۱۵ دسامبر ۲۰۰۵؛ ۱۸ سال پیش
وضعیت در خدمت
توسعهیافته ازجنگنده نسل چهارم
توسعهیافته به جنگنده نسل ششم
تا تاریخ ژانویه ۲۰۲۳، جنگندههای نسل پنجم عملیاتی عبارتاند از؛ اف-۲۲ رپتور (از دسامبر ۲۰۰۵ در نیروی هوایی آمریکا)، لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (از ژوئیه ۲۰۱۵ در نیروی هوایی آمریکا)، چنگدو جی-۲۰ (از سپتامبر ۲۰۱۷ در نیروی هوایی چین)و سوخو-۵۷ (از ۲۵ دسامبر ۲۰۲۰ در نیروی هوایی روسیه). دیگر طرحهای ملی یا بینالمللی همچنان در حال توسعه هستند.
لاکهید مارتین اف-۲۲ رپتور
ویژگیها
نسل نوظهور جنگندههای پیشرفته در ابتدای سدهٔ بیستویکم معمولاً بهعنوان نسل پنجم شناخته میشوند.[] ویژگیهای کلیدی جنگندههای نسل پنج مورد اتفاق همگان نیست و هر نسل پنجی لزوماً همه آنها را ندارد. برخی از طبقهبندیها شامل بیش از پنج نسل هستند که منجر به پیدایش عنوان نسل ششم و بالاتر میشود.
جنگندههای نسل چهارم بر مانورپذیری و توانمندی داگفایت نزدیک تأکید داشتند، اما ویژگیهای کلیدی نسل پنجم عبارتند از؛
- شناساگریزی که حمل مهمات در محفظهٔ درونی بخشی از آن است.
- ابرمانورپذیری که تلاش میشود در فضای محدود و نزدیک (به خطر) باشد.
- ابرپیمایش یعنی پیمایش یا کروز طولانیمدت زِبَرصوت بدون پسسوز
- اویونیک پیشرفته که شامل رادار با احتمال رهگیری کم (LPIR) است.
- یکپارچهسازی شبکهای که آگاهی موقعیتی در میدان نبرد را بهتر میکند.
- چندمنظورگی بهویژه قابلیت «فرماندهی، کنترل و ارتباطات» در میدان/فضای نبرد
برای بهینه کردن (کاهش) سطح مقطع راداری (RCS)، بیشتر جنگندههای نسل پنجم از «لبههای تیز» بهجای «افزوده (امتداد)های استاندارد لبه» و لبههای حمله استفاده میکنند و پیشبال ندارند؛ اگرچه سوخو پاکفا دارای افزودههای ورودی موتور است که احتمالاً تا حدودی مانند پیشبال عمل میکند. همچنین طراحان جی-۲۰ از پیشبال بهدلیل افزایش چابکی علیرغم کاهش پنهانکاری بهره بردهاند.
همه جنگندههای نسل پنج برای بهحداقل رساندن سطح مقطع جانبی، دو دم عمودی متمایل (مانند عدد ۷) دارند. بیشتر آنها ابرمانورپذیری را بهکمک جهتدهی رانش بهدست آوردهاند. آنها دارای دهلیزهای داخلی مهمات برای جلوگیری از افزایش سطح مقطع راداری هستند، اما همه آنها آویزگاههای خارجی تسلیحات برای استفاده در ماموریتهای رایج (مانند حمل مخازن سوخت خارجی برای پرواز طولانیتر) دارند. در بدنه و اسکلت آنها درصد بالایی از مواد کامپوزیت وجود دارد که از سطح راداری و وزن میکاهد.
جنگندهٔ چینی چنگدو جی-۲۰ متعلق به نیروی هوایی ارتش آزادیبخش خلق چین
نرمافزار مدرن هواپیما
جنگندههای نسل قبل برای ترسیم فضای نبرد، از سامانههای جدا از هم استفاده میکردند و هر حسگر یا غلاف میتوانست خوانش خود را به خلبان ارائه کند تا خلبان شخصاً نمایی از فضای نبرد را ترسیم کند. اما جنگندههای نسل پنجم شناختهشده از پردازندههای اصلی از-پیش-آماده، برای کنترل مستقیم همه حسگرها، استفاده میکنند تا نمایی تلفیقی از فضای نبرد را با حسگرهای داخلی و شبکهای ایجاد کنند.[] البته، هر نقصی در این سامانههای نرمافزاری پیچیده میتواند سامانههای بهظاهر نامرتبط هواپیما را غیرفعال کند و پیچیدگی یک هواپیمای تعریفشده با نرمافزار میتواند منجر به بحران نرمافزاری با هزینهها و تاخیرهای اضافی شود. اف-۲۲ای بدون رادار دهانه ترکیبی یا جستجو و ردیابی فروسرخ برای آگاهی موقعیتی تحویل داده شد. بعداً با ارتقای نرمافزار آن رادار را بهدست میآورد. تا پایان سال ۲۰۱۳، بزرگترین نگرانی دربارهٔ طرح اف-۳۵ نرمافزار آن بهویژه نرمافزار لازم برای ترکیب دادهها بهکمک حسگرهای متعدد، بود.
احتمالا هوش مصنوعی در سامانههای ناوبری جنگنده سوخو-۵۷ بهکار رفتهاست. آزمایشهای پروازی سامانههای اویونیک ماژولار یکپارچه آن در سال ۲۰۱۷ بر روی یک پردازشگر چندهستهای با شبکه فیبر نوری آغاز شد.در دسامبر ۲۰۲۰، نقص در سامانه کنترل پرواز رایانهای باعث شد که اولین سوخو-۵۷ تولیدی سقوط کند.
ظاهرا پاسخ خودکار نرمافزاری به شرایط گرمای بیشازحد باعث سقوط یک اف-۲۲ شد و مشکلات اویونیک هم منجر به سقوط اف-۳۵ای در سال ۲۰۲۰ شد.
اف-۳۵ از سامانههای رادیویی نرمافزاری استفاده میکند که در آن میانافزارهای معمولی آرایههای دروازه برنامهپذیر میدانی را کنترل میکنند.سرهنگ آرتور توماستی گفته است که اف-۳۵ «هواپیمایی با نرمافزار فشرده است و نرمافزار بهراحتی قابل ارتقا است، برخلاف سختافزار.»
اف-۳۵ بهمنظور سهولت افزودن ویژگیهای نرمافزاری جدید، تفکیک هسته و برنامه مسئولیتهای امنیتی را اتخاذ کردهاست.
استیو اوبرایان از لاکهید مارتین گفته است که اف-۳۵ میتواند در ارتقای نرم افزاری احتمالی، با پهپادها همکار شود. نیروی دریایی آمریکا میکوشد سامانه هواگرد بیسرنشین ناونشین رزمی و شناسایی خود را تحت کنترل هواگرد سرنشیندار قرار دهد تا به عنوان یک حامل موشک پرنده عمل کند.
آگاهی موقعیتی
طراحی بدنه یا پوسته پنهانکار، حسگرهای پنهانکار و ارتباطات پنهانکار در مجموع به جنگندههای نسل پنجم اجازه میدهد تا پیش از آشکار شدن حضور آنها برای هدف(ها)، با هواگردهای هدف درگیر شوند. افسر ژن مک فالز از نیروی هوایی آمریکا گفتهاست که برایند ترکیب حسگرها به پایگاههای داده وارد خواهد شد تا هواگرد هدف بهطور دقیق از دور شناسایی شود.
سوخو-۵۷ متعلق به نیروی هوایی روسیه
پیشبینی میشود که ترکیب حسگرها و ردیابی خودکار هدف به خلبان جنگنده نسل پنج تصویر بهتری از فضای نبرد نسبت به آواکس (سیستم هشدار و کنترل هوایی) بدهد؛ بهویژه هنگامی که آواکس با افزایش تهدیدات از خط مقدم عقب نشینی میکند. بنابراین، کنترل تاکتیکی میتواند به خلبانان جنگندهها واگذار شود.[] مایکل وین، وزیر سابق نیروی هوایی آمریکا، پیشنهاد حذف بوئینگ ئی-۳ سنتری و نورثروپ گرومن ئی-۸ جوینت استارز را در ازای اف-۳۵های بیشتر داده است؛ به این دلیل ساده که روسها و چینیها تلاشهای زیادی برای هدف قرار دادن این هواپیماها انجام میدهند که با استانداردهای هواپیمای تجاری ساخته شدهاند.
با این حال، حسگرهای قویتر، مانند رادار AESA که میتواند در چندین حالت به طور همزمان عمل کند، ممکن است دادههای زیاد و کافی برای یک خلبان اف-۲۲، اف-۳۵ یا سوخو-۵۷ ارائه کند. سوخو/هال افجیافای بازگشت به پیکربندی دو صندلی معمول در جنگندههای تهاجمی نسل چهار را ارائه کرد که بهدلیل نگرانی از هزینهها رد شد.
تاریخچه
۲۰۰۵ اف-۲۲ رپتور
۲۰۰۶
۲۰۰۷
۲۰۰۸
۲۰۰۹
۲۰۱۰
۲۰۱۱
۲۰۱۲
۲۰۱۳
۲۰۱۴
۲۰۱۵ اف-۳۵ بی
۲۰۱۶ اف-۳۵ ای
۲۰۱۷ چنگدو جی-۲۰ ای
اف-۳۵ آی
۲۰۱۸
۲۰۱۹ اف-۳۵ سی
۲۰۲۰ چنگدو جی-۲۰ بی
سوخو-۵۷
۲۰۲۱
۲۰۲۲
۲۰۲۳
TBA چنگدو جی-۲۰ اس
شنیانگ افسی-۳۱
هال آمکا
تیاف-ایکس قاآن
Flygsystem 2020
سوخو-۷۵
- جنگندههای نسل پنجمی که در مراحل اولیه تولید یا در حال توسعه هستند:
- سوخو-۷۵ چکمیت که بعد از ۲۰۲۵ وارد خدمت خواهد شد
- شنیانگ افسی-۳۱ چینی در ۲۰۱۷ پرواز آزمایشی را انجام داد و تا به حال ۲ پیشنمونه از آن ساخته شدهاست.
- هال آمکا جنگنده چندمنظوره هندی هال (HAL AMCA) که در حال طی مراحل نهایی است که تا ۲۰۲۴پرواز کرده و تا ۲۰۲۸تولید انبوه میشود.
- تیاف-ایکس جنگنده چندمنظوره ترکیهای توسط صنایع هوافضای ترکیه و با همکاری بیایئی سیستمز در حال توسعه است.
مقایسه کلی
TypeOriginClassRoleIntroducedIn serviceTotalNotes
فهرست جنگندههای نسل پنجم
لاکهید مارتین اف-۲۲ای رپتور ایالات متحده آمریکاجت جنگنده۱۵ دسامبر ۲۰۰۵؟۱۹۵—
لاکهید مارتین اف-۳۵بی لایتنینگ ۲ ایالات متحده آمریکاجت جنگنده۳۱ ژوئیه ۲۰۱۵؟؟برخاست کوتاه و نشست عمودی
لاکهید مارتین اف-۳۵ای لایتنینگ ۲ ایالات متحده آمریکاجت جنگنده۲ اوت ۲۰۱۶؟؟برخاست و فرود متعارف
چنگدو جی-۲۰ای چین جت جنگنده۹ مارس ۲۰۱۷؟؟—
لاکهید مارتین اف-۳۵سی لایتنینگ ۲ ایالات متحده آمریکاجت جنگنده۲۸ فوریه ۲۰۱۹؟؟کاتوبار
چنگدو جی-۲۰بی چین جت جنگنده۸ ژوئیه ۲۰۲۰؟؟—
سوخو-۵۷ روسیهجتجنگنده۲۵ دسامبر ۲۰۲۰؟۲۱—
چنگدو جی-۲۰اس چینجتجنگندهIn development—؟In development since at least October 2021.
شنیانگ افسی-۳۱ چین جت جنگندهIn development—؟First flight on ۳۱ اکتبر ۲۰۱۲؛ ۱۲ سال پیش.
لاکهید مارتین اف-۲۲بی رپتور ایالات متحده آمریکاجت جنگنده لغو شد—؟در ۱۹۹۶؛ ۲۸ سال پیش، لغو شد.
ورود دو فروند سوخو ۵۷ روسی به چین برای حضور در نمایشگاه بینالمللی هوانوردی و هوافضای «ژوهای» چین تائید شده است؛ بنابراین برای اولین بار این جنگنده در نمایشگاهی خارج از روسیه به نمایش گذاشته شد. علاقهمندان توانستند با حضور در این نمایشگاه، حتی به این جنگنده که قابلیت پرواز دارد، دست پیدا کنند
به گزارش خبرآنلاین، اما همین دسترسی باعث شد که تصاویری از این جنگنده منتشر شود و کیفیت ساخت آن کمی زیر سؤال برود. پیچ و مهرههای قابلمشاهده، اتصال ضعیف پانل، ناهماهنگی در مونتاژ و استفاده از پیچها با انواع شکل متفاوت، شکافهای قابلمشاهده بین بسیاری از سطوح هواپیما و پرچهای برجسته، نشان داد که این جنگنده دههها از پیشرفتهای غالب در فناوریهای رادار گریز عقبتر بوده و نتوانست ظاهر خوبی را ارائه دهد.
جنگندهای که در نمایشگاه به نمایش گذاشتهشده بود رادار گریز نبود، درواقع یک نمونه از تولید سریالی نبود بلکه از نمونههای اولیه بود. یعنی بدنه هواپیما T-۵۰-۴ تنها چهارمین نمونه اولیه ساختهشده در اوایل دهه ۲۰۱۰ بود. هواپیمای دومی که برای نمایش استاتیک تحویل داده شد نیز فقط اندکی بهتر بود و نمونه اولیه T-۵۰-۷ بود.
هیچکدام از نمونههای جنگندههای نسل پنجم که بهصورت انفرادی ساخته شدند، رادار گریز نبودند. اکنون حتی برخی منابع به دنبال انتقاد از صنعت هوانوردی رزمی روسیه هستند که بهطور مداوم تصاویری از نمونههای اولیه سوخو ۵۷ منتشر کردهاند تا ادعا کنند که تلاش صنعت روسیه برای تولید جنگنده رادار گریز منجر به ایجاد یک جنگنده رادار گریز شده است.
وزارت دفاع روسیه اولین تصاویر سوخو ۵۷ را در حالی منتشر کرد که نشانگرهایی مانند تلورانس روی پانلها، کیفیت تولید بسیار خوب تولید آن را نشان میداد. بنابراین، هنوز این تحلیلها نمیتوانند کیفیت جنگندههایی که تولید سریال بوده و قابلیت رادار گریزی دارند را زیرسوال ببرد. برخی بر این باورند که نمونههای سوخو ۵۷ که به چین فرستاده شد و همچنین اجازه دسترسی و بازرسی دقیق از بدنه هواپیما برنامهای بوده که از قصد، کیفیت جنگندههای روسی را ضعیف نشان دهد
به گزارش همشهری آنلاین صفحات تخصصی هوانوردی در فضای مجازی نوشتهاند که جنگنده چند منظوره نسل پنجم جی-۳۵ رسما به خدمت نیروی هوایی چین درآمده است.
تولید انبوه جی-۳۵ از امسال آغاز شده و تغیرات خط تولید جی-۱۰ هم از دلایل همین امر بوده است
درحال حاضر چین تنها کشوری است که دو پلتفرم جنگنده نسل ۵ در حال تولید دارد
مانورها و نمایشهای جنگنده نسل پنجم چینیها با نام «جی ۳۵ ای» در نمایشگاه هوایی ژوهای باعث شد اخبار سوخو ۵۷ روسها به حاشیه برود
آنان که در این پندارند و میخواهند ایرانمان را پاره پاره کنند، بدانند ایران نه تنها کوچکتر نمیگردد که به وارونه خود را خواهد گسترد. نیروی شگرف و نهانی، مِهر به این خاک را در ما دمیده است.بر خاکِ این سرزمین کورش و داریوش و سورناها،ابومسلمها، مرداویجها و بابکها زیسته اند.کیستند بدمنشانِ خودباختهای که یکپارچگیِ این سرزمین را دوست نمیدارند؟کیستند بیگانهپرستانی که مِهر به این خاکِ سپند از دلهاشان رخت بربسته است؟ کیستند این سایهها که بر خاکِ پای ایرانستیزان بوسه میزنند؟. ایران یوزی ست که به پسِ هزار ها همچنان برنا و تواناست.سراغِ یوز اگر میآیید با مِهر بیایید تا مِهر ببینید، تا دریده نگردید! ایران،بادِ آرامی ست که توفان در نهان دارد! خودگستری، سرنوشتِ ایران است!در پرتو عشق و جانفشانی بیدریغ، این وبلاگ، جلوهای است از ارادت و پاسداشت تاریخ سترگ ارتش ایران و سرزمینهای دیگر؛ جایی که جان و دل نویسنده و مدیر آن، وقف ثبت و بازخوانی فصلی از حماسهها و رشادتهای مردان و زنانی است که در راه حفظ عزت و استقلال این مرز و بوم، از هیچ فداکاری فروگذار نکردهاند.در درجه نخست، گردآوری مصاحبههای پراکنده و گرانبهای ارتشیان از منابع مختلف، گامی است در جهت حفظ اصالت و روایتهای ناب این قهرمانان گمنام، تا صدای آنان در گذر زمان به فراموشی سپرده نشود. در درجه دوم، پرداختن به تاریخچهی ارتش ایران، با نگاهی ژرف و موشکافانه، در اولویت این تلاش قرار دارد؛ چرا که شناخت ریشهها و سیر تحول این نیروی عظیم، کلید فهمی ژرفتر از هویت ملی و امنیت کشور است. و در صورت فراهم آمدن فرصت و منابع کافی، بررسی ارتش سایر کشورها نیز در دستور کار قرار گرفته است؛ اما همواره منافع ملی ایران، چراغ راه و محور اصلی این پژوهشها خواهد بود.این وبلاگ، نه تنها محملی برای گردآوری اطلاعات است، بلکه عرصهای است برای هماندیشی و ارتقای دانش تاریخی و نظامی، و از این رو، از همه علاقهمندان و پژوهشگران گرامی دعوت میشود تا نظرات و پیشنهادات ارزشمند خود را جهت ارتقای هرچه بیشتر این مجموعه، با ما در میان گذارند.باشد که این تلاش، گامی باشد در مسیر پاسداشت فرهنگ و تاریخ ایران عزیز، و یادآور آن باشد که عشق به وطن، همواره سرچشمهای است برای جانفشانیها و ایثارهایی که تاریخ به خود دیده است.